Pendik merkezdeki birkaç işimi halletmek için çarşıda dolaşıyorum. Buraya her geldiğimde lise yıllarıma dair birçok hatıra zihnimde sökün eder. Yine öyle, an ve hatıralar arasında karmaşık bir zihinle geziniyorum. Sağ elim, çantamın askısının toka ile çantaya tutunduğu yerde, bir tuhaflık fark ediyor. Enine durması gereken dikdörtgen biçimli toka, dikine duruyor. Düzeltiyorum ama nafile...

 

Askının tokaya tutunan kısmı buruşmuş, düzeltiyorum, yine olmuyor. Dikkatle inceleyince tokanın alt kenarını içine alan tutamağın yırtıldığını, neredeyse kopmak üzere olduğunu fark ediyorum. Çantanın diğer kulpuna bakıyorum. Orası da yırtılmaya başlamış, diğer tarafa göre daha hafif...

 

Hatboyu Caddesi'nden Çarşı Camii'ne inen sokağın ucundaki kundura, çanta vesaire eşya tamir eden dükkân aklıma geliyor. Zaten evvelce çantamın orada tedavi görmüşlüğü vardı. Oraya yöneldim, geçtiğim yerler zihnime türlü hatıraları çağırıyor.

 

Sağ kol üzerinde “Alper Kitabevi” var. Lise yıllarımda buraya gelirdik, sahibi Yaşar Ağabey bizi laf kalabalığına boğar, her elimizi attığımız kitapla ilgili, kitabı okuduğundan kuşkuya düşüren, yorumlar yapardı. Dükkânın içi haddinden fazla kitap doluydu ve intizamsızlığından, biraz evvel deprem olmuş görünümü arz ederdi. Arka kısmında zemini halı kaplı bir bölüm vardı. Bazen bizi oraya davet edip çay ikram eder hatta videodan film izletir ya da konferans dinletirdi. O yıllarda video konferanslar çok revaçtaydı. Yaşar Ağabey bir defasında “Şunu da al, bunu da tavsiye ederim.” diyerek kucağıma bir dünya kitap yığmıştı. Hâlbuki ben o zamanlar kitapçılardaki kitaplarla daha çok bakışma düzeyinde ilgilenebiliyordum, alacak param pek olmazdı. Okumak için okulun kütüphanesine ya da başka kitap bulunan mekânlara rağbet ederdim. Ben bunları alamam, param yok dediysem de Yaşar ağabey “Taksitle ödersin.” diyerek bana bir kucak kitap sattı. Naçar, kitapları alıp eve götürdüm, on gün kadar misafir ettikten sonra geri getirdim. “Ödeyemiyorum.” diyerek Yaşar ağabeye teslim ettim. Morali çok bozulmuştu.

 

Bir de “Elif Kitabevi” vardı. Çarşı Camii’nin batı tarafındaki Mahir Çelebi İş Merkezinde, ikinci kattaydı. Oraya gider, kitapları bir zaman süzer, karıştırırdık. Nadiren cebimizde birazcık para varsa ince ve ucuz olanından bir kitap alırdık. Elif Kitabevi’nin sahibi Mithat ağabey de bize aşina olmuştu. Biz çoğu zaman boş girip çıkıyor olsak da, o da bize kitap satma azminden vazgeçmezdi. Bir seferinde beni gaza getirip mehter marşları kaseti satmıştı.

 

“Elif Kitabevi” çoktan havlu atmış, “Alper Kitabevi” duruyor ama geçerken gördüğüme göre hac malzemeleri ve hediyelik eşya satan bir dükkâna dönüşmüş, kitaplar elini eteğini toplamış. Dükkânın önünde bir kalabalık var, ortalarında birisi duruyor, Yaşar Alper'in oğlu olmalı. Sanki Yaşar ağabey küçülmüş yeniden büyüyor. Hani bir ağacı budarsınız da tekrar büyür serpilir ya, öyle bir manzaraydı gördüğüm. İnsanoğlundaki bu tuhaf devridaim çok dikkatimi çeker nedense. Saki Yaşar ağabey yenilenerek dükkâna dönmüştü. Yoksa hayat bir devridaimden, biteviye bir tekrardan mı ibaret idi?

 

            Zihnim geçmişe doğru yol alırken camiye varmadan sol kol üzerinde, sondan ikinci dükkânın önüne varıyorum. Burası ben lise talebesiyken de var olan küçük ve hareketli bir dükkândı. İlk gençlik yıllarımda, burada, altı kösele iskarpinimin, tabanlarımı yaralayan çivilerini söktürüp yenilerini çaktırmışlığım ve yırtıklarına/söküklerine dikiş attırmışlığım vardı.

 

Yıllar geçti, ben elliye dayadığım merdivenin son basamağına geldim. Ancak bu dükkân yerli yerinde ve sanki 1990 yılında ilk gördüğüm halinden fazla bir şey yitirmemiş. O dükkânı işleten esnaf değişmiş mi değişmemiş mi, pek ayırdına varamıyorum? Ama her vardığımda kısa ve net konuşan, işine odaklanmış esnaf tavrı ve mütevazı bir ekmek teknesi görünümü hiç değişmiyor.

 

1990 yılından beri Pendik'te çok şey değişti. Benim okuduğum Pendik İmam Hatip Lisesi'nin yerinde yeller esiyor. Bina yıkılalı çok oldu, şimdi arkasındaki derenin öbür yakası ile birleştirilen arsasına Belediye binası yapılıyor. Oradan geçerken hep içim sızlar. Neden her şeyden bu kadar çabuk vaz geçebiliyoruz? Neden kurumların, sokakların, mahallelerin şehirlerin bir tarihi yok? “Bu şehir sahiden o şehir mi?” diye hayretler içinde kalıyoruz, zihnimiz geriye doğru her uzandığında.  “Bu şehir o eski İstanbul mudur?^[1]” diye sızlanan şair, acaba şehrin tarihine karşı bu hoyratlıktan mı şikâyetçidir? Şehirlerin tarihi olmadan, kurumların tarihi olmadan insanın bir tarihi olabilir mi? Tarih, tarih kitaplarından ibaret midir?

 

Ben, İstanbul'a göçtüğümüz- taşındığımız demek meseleyi hafifletici olabilir, o yüzden göçme kelimesini daha yerinde buluyorum-  1990 yılının güzünde orta üçüncü sınıfa başladım. Okulda, Yozgat'tan geldiğimi söylediğimde "Orası neresi?" diye soran hayli öğrenciyle beraber öğretmenler de vardı. Hafızam beni yanıltmıyorsa bir tanesi de Resim dersi hocasıydı.

 

Ben adı, sanı çok bilinmeyen bir vilayetten göçüp gelmiş bir genç talebe olarak, kelimenin tam anlamıyla göçmüş gibiydim. Sanki göçük altında kalmış da yeni çıkmış gibi şaşkın gözlerle etrafı tanımaya çalışıyordum. Yapım itibariyle çevremle çok çabuk ünsiyet kuran birisi olmadığımdan arkadaş edinmiyordum. Öğlen aralarında, boş derslerde ya da okul çıkışlarından sonra Pendik'in Batı mahallesinde, bahçe duvarlarından envaiçeşit çiçekler sarkan müstakil evlerin bulunduğu sokaklarda bir başıma yürümeyi çok seviyordum.

 

Lise yıllarımda, Pendik merkez ile E-5 karayolu arasındaki Boşnak mahallelerinde, tek katlı ya da iki katlı müstakil evlerin sıralandığı sokaklarda, gözlere ve gönüllere bayram neşesi sunan çiçekler ve ağaçlarla müzeyyen bahçelerin arasında gezinmek mutadımdı. O evlerde yaşayan insanların son derece mesut ve bahtiyar olduğuna inanırdım.

 

Şimdi o evlerden, sokaklardan, çiçek ve ağaçlardan eser yok. Her birinin yerinde beton kuleler arzı endam ediyor.

 

Hay Allah, çantadan girip mevzuyu nerelere çekip getirdik!

 

Çantamın tamiri hususunu sormak üzere geldiğim dükkânın önünde üç beş kişilik sıra var. Belli ki hayat pahalılığı tamircilere rağbeti artırmış. Ben de onların ardından sıraya ilişmek üzere yöneliyorum. Sağ tarafta düzgün bir şapkası, kaşe pardösüsü ve hafif tıraşı gelmiş beyaz sakalı ile orta boy bir ihtiyar amca var. Yaşı 75 ila 80 arasında olmalı.

 

İhtiyar, sıraya ilişmek üzere olan bana öyle  sert bir bakış fırlatıyor ki, olduğum yere çakılıyorum. Sol kolumu, elim açık bir vaziyette, kırk beş derece havaya kaldırıp kısık bir sesle “Buyurun!” diyorum. Asker emeklisi olmalı, diye geçiyor içimden.

 

İhtiyar buz kütlesi gibi kuyruğa ilişiyor ve önündeki müşterilerin ayrılması üzerine tamirci esnaf ile yüz yüze geliyor. Esnaf abimiz, içeriden haki renk kumaş bir paltoyu ihtiyara uzatıyor.

 

İhtiyar, paltoyu alıp tamir gören yerini pürdikkat inceledikten sonra, esnaf abiye doğru başını ağırdan kaldırarak "Borcum ne kadar?" diye keskin tonlu bir soru yöneltiyor. Esnaf "Yetmiş lira!" diyor. Bir süre ihtiyarla bakışan esnaf "Yetmiş lira dedim, çok değil, elli lira işçilik alıyorum." diyor.

 

İhtiyar granit bir heykel gibi, konuşmuyor sadece bakıyor. Yüzü bana dönük olmadığı için ifadesini göremiyorum, ancak soğukluğunu seziyorum. Bir süre öylece baktıktan sonra ihtiyardan tek kelimelik bir cümle sadır oluyor: Çok!

 

Esnaf ağabey duvara çarpmış gibi, ihtiyara biraz hayret eden gözlerle baktıktan sonra "Çok değil ama sen elli lira ver." diyor. İhtiyarda canlılık emaresi yok gibi, sanki ayakta donmuş. Esnaf devam ediyor: "Çok kötü bakıyorsun, öyle kötü baktın ki senden para almayacağım, para verme sen!" Aklıma nedense Gogol'un “Palto"su geliveriyor.

 

Bu arada ben tezgâha yanaşıyor ve çantamı uzatıyorum. Tamirci ağabey çantamı evirip çevirerek inceliyor ve "Bunun tamiri bizim makinada olmaz." diyerek beni Finans Bank'ın olduğu pasajda bir çanta tamircisine gönderiyor.

 

Gittiğim tamirci bir başkasına, o da bir başkasına yönlendiriyor. “Bunu Metin abi yapar.” diyor birisi, o da Erol abiye gönderiyor. Böylece, neredeyse Pendik'in bilumum pasajlarını dolaşıyorum. En son Pendik İş Merkezinin bodrumuna iniyorum. İner inmez zihnim beni yine lise yıllarıma sürüklüyor.

 

Bu pasaja, bizim Mücahit atari oynamaya geliyordu. “Mücahit” derken kinaye yapmıyorum; ismi Mücahit... Kendi mücahit mi? Bilmiyorum, halen görüşüyorum, derviş meşrep bir görüntü veriyor. Belki “Büyük cihat” yapıyordur. Şaka bir yana, bir keresinde Mücahit beni bu pasaja götürdü. Daha doğrusu o gidiyordu, ben de yanına takılıp gittim. Biraz jeton alıp atari makinesinin başına geçti. Kilitlenmiş gibi oynuyordu. Ninja kaplumbağalar dövüşüyorlar, bizim Mücahit Afgan dağlarında cihat eder gibi, insansı tosbağaları kumanda ediyordu.

 

O yıllar Afgan cihadının gündemde olduğu yıllardı. "Afgan dağlarında kar kucak kucak / Ne ev kaldı ne bark ne de bir ocak /Bizim de evimiz yaz gibi sıcak/ Kalmak istesen de kalamazsın ki" marşının çokça söylendiği demlerdi. Afgan kardeşlerimiz Moskof gâvuruna karşı destansı bir mücadele yürütüyor, Sovyetler Birliği çatırdıyor; sağ, muhafazakâr, İslamcı camia bu mücadeleyi gündemde tutuyor ve her sahada işliyordu. Hakkını teslim etmek lazım, bizim Mücahit de bu kabil marşları güzel söylüyordu.

 

Mücahit, kendisini atari oyununa iyice kaptırmıştı. Jetonları bitince gidiyor, yeni jetonlar alıyor, başka bir oyun makinesinin başına geçiyordu. Benim, “Ne anlıyorsun bunlardan, yazık değil mi parana?” yollu itirazlarıma zinhar kulak asmıyordu. Ben olsam parama böyle yazık etmezdim. Zaten istesem de yazık edecek param yoktu.

 

Bodrum katta hatıraları tazeleyerek bir tur attıktan sonra, aradığım dükkâna giriyorum. Selam verip “Kolay gelsin!” diyorum. Çanta tamircisi ağabeyin dudakları hafif kıpırdıyor, sesi çıkmıyor. Sol yanı bana dönük, içeri girişimin onun üzerinde hissedilir bir tesiri yok. Elindeki çekiçle tezgâhın üzerinde bir şeyi döğüyor. Çantayı uzatıp meramımı anlatınca çekici bırakıp çantayı alarak inceliyor. “Aynısı gibi yaparım.” diyor. “Borcum ne olur?” diye soruyorum. “Yedi yüz lira alırım.” diyor. “Yedi yüzden aşağı olmaz mı diyorsun?” diyorum. “Bin diyecektim de yedi yüz dedim.” diyor. Ben, “O halde çantayı boş olarak yarın bırakırım.” diyorum. “Gün içinde alırsın.” diyor. Yüzündeki ifadesizlik dikkatimi çekiyor. Şükür ki “bin” demedi.

 

Oradan ayrılıp Cağaloğlu’na gitmek üzere Pendik istasyonundan Marmaray'a biniyorum. İçimde yazma arzusu depreşiyor. Telefonda yazmaya koyuluyorum. Nasıl olduğunu anlamadan kendimi Sirkeci’de buluyorum.

 

Eskader'in düzenlediği "Bab-ı Âli Sohbetleri"ne katılmak için Cağaloğlu’na çıkacağım ama vakit daha erken, biraz gezinmeye karar vererek Eminönü'ne yöneliyorum. Geziyorum ama zihnim yazdıklarımda, arada telefonu çıkarıp eklemeler, düzeltmeler yapıyorum.

 

Çantamı tamir ettirmek niyetimle uç veren yazı uzuyor uzuyor.

 

Çanta deyip geçmeyin, onunla sadece kitap, kalem, defter, kulaklık vesaire taşımıyorum. Türlü hayal, hatıra ve günü geldiğinde içinden çıkarıp enine boyuna düşüneceğim nice düşünce nüvesi taşıyorum. O bir “modern zaman heybesi...”

 

Ya siz heybenizde ne taşıyorsunuz?